ТЕРЛЕЙ БЕРЕСІЗ БЕ?

ТЕРЛЕЙ БЕРЕСІЗ БЕ?Денеден тердің бөлінуі – адам терісінде жүзеге асатын маңызды функция. Тер адам ағзасындағы артық сұйықтық болғандықтан, оның сыртқа шығуы – заңдылық. Бірақ, денеміздің көзге көрінер жерлерінен тердің тым көп мөлшерде бөлінуі ыңғайыссыздық тудырады. Тершең адамның бойынан тәулігіне 3 литрден 14 литрге дейін тер бөлініп шығуы мүмкін. Артық тердің шығуы жайсыздық қана емес, денсаулықта бір ақаудың бар екенін білдіреді.

Адам бойынан дене еңбегі кезінде және тағам қабылдаған кезде тер шығуы мүмкін. Психогендік тер адам қуанғанда немесе мұңайып, жылағанда, уайымға салынғанда шығады. Мұндай сәттерде көбнесе алақан мен табан терлеуі мүмкін. Дене еңбегі кезінде, жаттығу жасағанда, спорт залдарында жаттығушының арқасы мен шаш арасы терлейді.Ал тағам қабылдағанда, адамның ыстық тамақты қабылдауынан маңдайынан бұрқырап шығады. Алкоголь қабылдаған кезде де қызу адам көп мөлшерде терлейді.

Қалыпты мөлшерде тердің шығуы — ағза үшін пайдалы. Өйткені ол зат алмасу процессі болып табылады. Тер бүйректегі артық сұйықтықты сыртқа шығарып, тазартады. Тердің құрамы 99 пайыз судан, 1 пайыз органикалық (кератин, аминқышқылдар,сүт қышқылдары) немесе органикалық емес (май, кальций, натрий, темір, цинк) заттардан тұрады.

Тершеңдік жүйке жүйесі зақымданған адамдарда жиі кездеседі. Олар эмоцияға берілгіш келгеннен кейін ағза әр эмоциялық толғанысы кезінде терді шығарып отырады. Бұған бей-жай қараған жақсы емес. Емханаларда тершеңдікті аурудың алғашқы белгісі санап, дәрігердің көмегіне жүгінетіндер аз емес. Тершеңдік қант диабеті, инфекциялық ауру, семіздік, жүрек-қантамыр ауруларының ең алғашқы белгілері болып саналуы мүмкін.

Қолтықтың терлеуі

Көп адам гипергидроздың (тершеңдік) қолтық және табанда болуынан зардап шегіп жатады. Себебі, терлеген қолтық жағымсыз иіс шығарады. Қолтықтың терлеуіне көп жағдайда тар және синтетикалық киім себеп болады. Әрі бұл терлеу жыныс талғамайды. Әсіресе бозбала мен бойжеткен шақта жиі кездеседі. Балаларда байқалмайды. Қолтықтың терлеуі тұқым қуалаушылықтан да болады.

Не істеу керек?

Терлегеніңізді сезінсеңіз, душ қабылдауыңыз керек. Косметикалық дүкендерде сатылатын қолтыққа арналған дезодарантты 12 сағатта бір сеуіп отыруды ұмытпаңыз. Және әр кеште қолтықты жуғаннан кейін, 1шай қасық ас содасы мен 1шай қасық тұзды 200мл суда ерітіп, мақтамен қолтықты сүрту керек. Бұл қолтық гипергидрозын азайтады.

Алақан мен табанның терлеуі

Алақан мен табанның терлеуін акрогидроз деп атайды. Жүйке және жүрек ауруына шалдыққан немесе араққа құмар жандардың алақанымен табаны жиі терлейді. Эмоциясын іште сақтай алмайтын жандардың алақандары терлегіш келеді.Сапасы нашар, аяққа тар аяқ киімдер де аяқты терлетіп, жағымсыз иістің шығуына себепші болады.

Не істеу керек?

Терлегеніңіз сезілсе, алақан арасын ашып отыруыңыз керек. Дұрысы – қолды сабынмен жиі жуу. Аяқ киім таңдауда оны сапасы мен аяққа сыйымдылығын басты назарда ұстау қажет.

Тершеңдікті емдеу

Тершеңдіктен зардап шеккендерді емдеу ұзақ процесс, әрі одан құлан-таза айығып кету мүмкін емес. Бастысы, себебін анықтап, гипергидрозды жоюға күш салу керек. Дәріханалар мен косметикалық дүкендерде бұған түрлі өнімдер бар. Алайда оның бәрінің әсері қағазында жазылғандай емес. Тершеңдікті басу үшін құрамында валериан, бромид, Бехтерев микстурасы бар препараттар ұсынылады. Шатыраш (шалфей) тұнбасымен жуыну да тершеңдіктен құтылуға көмектеседі. Гипергидрозы асқынған адамдар арнайы терапиялық процедуралар арқылы оны бәсеңдетуге тырысу керек.

Дезодоранттар — парфюмериялық өндірісте кең шығарылатын өнім. Ол тершеңдіктен емес, жағымсыз иістен құтылуға көмек береді. Ал тер бөлінуді азайту үшін антиперспирантты пайдаланған жөн. Құрамында формальдегиді бар арнайы дәрі-дәрмектің де көмегі тиіп қалады.

Жеке бастың гигиенасын сақтап, спортпен шұғылдану, салауатты өмір салтын ұстау – ең тиімді, бар аурудың алдын алатын әдіс.

 Сурет: o-woman.ru

ДИЕТА? БАНАН КӨМЕКТЕСЕДІ

ДИЕТА? БАНАН КӨМЕКТЕСЕДІ

Қанша жесең де, семіртпейтін, толтырып жібермейтін не бар екен?  Қалай ғана лезде арықтауға болады? Осы мәселелермен басыңыз қатып жүрсе, сізге диетаның «дәмді» түрін ұсынамыз. Өйткені, банан – көпшіліктің тамсана жейтін жемісі.

Сонымен бірінші, бананмен ашығудың пайдасы неде?

Банан – ашығу кезінде қарныңыздың ашқанын қатты сездірте бермейтін жеміс. Яғни, тоқ жүресіз, «ішегіңізді тез шұрқыратпайды». Екіншіден, банан қант диабеті, асқазан жарасы (язва), гастрит, семіздік сияқты ауруларды емдеуде қолданылады. Демек, біз банан арқылы тек артық салмақтан арылып қана қоймай, организмді тазартасыз және біраз аурулардың алдын аласыз. Банан асқазаннан шырышты сөл бөлінуіне ықпал етеді де, жараның пайда болуынан сақтап тұрады. Банан құрамында табиғи қант, микроэлементтер, дәрумендер мол және мұнда калория көп болғанымен, диеталық тағамдар қатарына жатқызылады.

  1. Сүтті-банан диетасы. Бұл диетада бананды сүтпен не майсыз айранмен біріктіру қажет. Күніне үш банан және үш стақан сүт ішсеңіз, жетіп жатыр. Арасында қантсыз шәй не су ішуге болады. Бұл диета 3-4 күннен аспауы тиіс. Сол уақытта үш килограмнан бес килограмға дейін салмақ тастау мүмкіндігі бар және адамның организмі шлактардан тазарып қалады.
  2. Бананың көмегімен арықтаудың тағы бір жолы. Арықтаудың екінші жолы 5-7 күнге созылуы тиіс. Қай уақытта неше банан жесеңіз де өз еркіңізде, тек күніне 1,5 кг бананнан артық болмауы тиіс. Қантсыз шәйдің мөлшері де шектелмейді. Айта кететіні, банан құрамында белок өте аз, сондықтан күніне екі дана жұмыртқа жеу керек.

Бұл ашығудан соң ішкі организмдеріңіз тазарып, артық салмақтан арылып қана қоймай, бананға деген тәбетіңіз жоғалуы мүмкін. Сонда да мүлде бас тартып жүрмеңіз. Өйткені,  диета аяқтала салысымен баяғыша тоя тамақтанып, тастаған килограммдарды қайта қайтарып алуыңыз да мүмкін.

Сымбатыңыз сұлу болсын!  

Ақпарат www.aryktau.kz

Құйрығыңыз (попа) әдемі болсын десеңіз…

Құйрығыңыз (попа) әдемі болсын десеңіз...

Әйел құйрығы (попа) оның сымбатының ең тартымды, көзді арбайтын, сексуалды бөлігі болып табылады. Жігіттер қауымы да қыздың мүсініне баға берерде бірінші бөксесіне назар аударады. Олардың ойынша, әдемі құйрық  дөп-дөңгелек, тартымды, жұмыр былып, қайқайып тұруы қажет және тым арық болмауы керек. Ендеше біз ұсынатын бірнеше кеңестерге назар аударыңыз.

Жуынғанда ұмытпаңыз! Үйде немесе салонға арнайы барып, пилинг жасатыңыз. Теріңіздің өлі қабаттары түсіп, «жаңарып»   қалады. Тіпті әр жуынған сайын ысқышпен (мочалка) әбден ысқыласаңыз да, пайдалы. Душтан шыққан соң денеге жағатын арнайы лосьондарды, майларды жағып қойыңыз. Қан айналымы жақсарған көтеніңіздің терісі балғындай әрі жұмсақ болады.

Арнайы жаттығулар мен жүгіру.Компьютер алдында күні бойы отыру мүсініміздің сұлу болуына кері әсерін тигізбесе, көмектеспейді. Құйрығымыз жалпайып, өзінің домалақ формасынан айрылады, «тегістеліп қалады». Сондықтан үнемі қозғалыста болуымыз керек. Жаяу көп жүруге тырысыңыз. Күніне бір рет аз болса да, жүгіріңіз. Жүгіру қиынға соқса, жылдамдығыңызды арттырып, күніне 30-40 минут серуендеңіз. Бұл бөксеңіздің бұлшықеттерін қатайтады және май қабаттарын азайтады. 2-3 айда нәтижеге қол жеткізесіз.

Массаж .Күнделікті жаттығулар мен пилингке массажды қоссаңыз, тіптен керемет болады. Массажды өзініз арнайы кремдермен күніне 20-30 минуттай жасай аласыз. Сағат тілінің бағытымен, оған қарама-қарсы бағытта уақалаңыз. Массаж жасауға арналған арнайы аппараттарды да қолдануға болады. Ең бастысы, ерінбесеңіз болды.

Іш киімнің де әсері бар.Кейде көтеніміздің терісінде майда-майда бөртпелер пайда болады. Ол синтетикалық іш киімді көп киетіндерде көп  болады екен. Табиғи талшықтардан жасалған матадан, мақтадан тігілген іш киімдерге әуес болыңыз. Ауа алмасып тұруы қажет.

Диета.Өкінішке орай, әйелдердің басым бөлігі майды ішіне, бөксесіне тез жинайды.  Және одан оңайлықпен құтыла қою да мүмкін емес. Диетаға отырып, тамақты тартынып жеп, көктемде мүсіннің сұлу болғанына көңіл бөлген дұрыс.

Күнге қараю, қыздырыну.Күнге қараю (загар) терідегі көп кемшіліктерді жасырады, тіпті целлюлиттің пайда болуын баяулатады. Сондықтан жазда жағажайға барғанда ұзағырақ қыздырынуға тырысыңыз.

 

Сағыз адамды семіртеді

Сағызды шектен тыс көп шайнау денсаулыққа зиян екенін ғалымдар дәлелдеп отыр.

Шайнауға арналған резеңкені әлемде ұзақ уақыт бойы дәрі-дәрмек санатына жатқызып келді. Сағыздың тек тіске ғана емес, ас қорыту жүйесіне де пайдалы екенін дәрігерлер да растады. Сағызды шайнаған сайын асқазаннан сөл бөлініп, тамақ тез қорытылады.

Бірақ, шайнауға арналған резеңке құрамына қатысты ғалымдар арасында дау туындады. Біреуі сағызды, бұрынғысынша, пайдалы десе, басқа біреуі сағыз адамның семіруіне себепкер болады деп есептейді.

Эдинбургтегі Нейпира университетінің ғалымдары жүргізген зерттеудің нәтижесінде сағыз адамды семіртетіні расталды. Адам организміндегі артық салмақтың жиналуына сағыз құрамындағы қант алмастырушы (заменитель сахара) – аспартам себепкер екен.
Бір жылда аспартамнан 215 әйел, 56 еркек зардап шеккен. Олар сағызды күніне бірнеше рет шайнағанда, айына 200 данадан аса сағызды «аттандырып» отырған. Жарты жыл өтпей-ақ адамдар тола бастаған. Ал 48 адам асқазанында гастрит және т.б. түрлі аурулар анықталған.

Дәрігерлердің айтуынша, күнделікті тұрмыстағы қантқа қарағанда, аспартам май қабаттарын 40 пайызға көбейтеді. Сондықтан күніне сағыздың бір данасын ғана шайнауға немес сағыздан мүлде бас тартуға кеңес береді.

wday.ru 

Есте сақтау қабілетін арттырыңыз

Есте сақтау қабілетін арттыруды қамтамасыз ететін азық-түлік пен сусындар бар ма?

Ия, бар. Мысалы, кофеин есте сақтау мен зейінділікті жақсартады. Кофеин тек қана кофе құрамында ғана емес, энергетикалық сусын, шоколад және арнайы дәрі-дәрмектер құрамында болады. Сонымен қатар, кофеин ақыл-ой белсенділігіне жағдай жасайды. Өкінішке орай, кофеиннің әсер ету салдары қысқа мерзімге ғана, яғни есте сақтау қабілетіңіз бірнеше уақытқа, күнге ғана жақсаруы мүмкін. Сондықтан кофеинді шамадан тыс қолданудың зияндарын да ескергеніңіз жөн.

Қант зейінділікті арттырады. Қант – энергия көзі, сондықтан бір шыны тәтті шырын немесе қанты мол сусын аз уақыт ішінде есте сақтау қабілетінің жылдамдығы мен көлемін ұлғайтып, логикалық ойлау жүйесі мен ақыл-ойдың жұмыс істеуін жақсартады. Солай екен деп, қантты шамадан тыс көп қолдану да есте сақтау қабілетіне зиян. Қант адамды толтырып жібереді деп, мүлде бас тартпаңыз, күніне орта мөлшерде қолданып тұрғаныңыз пайдалы.

Белоктар мен ми қызметі. Белоктар майлар мен көмірсуларға қарағанда адамның ұзақ уақыт тоқ жүруін қамтамасыз етеді. Тамақтану қорыңызда майлы емес белоктарды молайту денсаулығыңызды жақсартып, артық салмақтан арылуға көмектесіп қана қоймай, ми қызметінің қалыпты қызметіне ықпал етеді.

Балық – тек белоктың ғана емес, майдың да қайнар көзі. Және балық – миды қоректендіретін супер азық. Балық майы қазіргі уақытта инфаркт ауруларын азайту үшін де қолданылып жүр. Аптасына кемінде екі рет балық жеп отырыңыз.

Көктем, депрессия, авитаминоз… Не істеу керек?

Сағындырып, сарғайтып, күттіріп ақыры көктем жетті. Шамалы қыстың ызғары сезіледі бізде, бірақ қалай айтсақ та көктем келді.
Келе сала қуантады ма десек, керісінше, өзімен бірге депрессия мен авитаминоз құрбыларын ертіп келіпті. Не істеу керек?

Read moreКөктем, депрессия, авитаминоз… Не істеу керек?

Арықтаудың жолы – спорт

Әлбетте, спортпен шұғылдану денені жақсы қалыпта ұстауға көмектеседі. Алайда арықтауға спорттың әрбір түрі келе бермейді екен. Осы мақалада спорттың қай түрі арықтауға жақсы көмектеседі, соны қарастыратын боламыз.

Жаттығу залы

Денеге күш түсіру – арықтаудан бұрын, дене бұлшық еттерін қатайтуға, жинақтауға жақсы көмектеседі. Егер жүгіру жолағында қырық минут жаттығуға ынтық болмасаң, жаттығу залында да салмақ түсіруге болады. Алайда ол үшін арнайы үзілмелі әдісіндегі жаттығулар жасалады. Жаттығулар аэробтық тәсілмен – сериялармен іске асады. Мысалы, негізгі бұлшық ет топтамасына демалыссыз 10-12 жаттығуды 2-3 реттен қайталау керек. Басқа түрі – әр бұлшық ет топтамасына күш түсіріп, алмастырып отыру. Және қысқа кардиожаттығулар – жүгіру жолағында немесе эллипсоидте (5 минуттан).

Мамандар үзілмелі әдіс жаттығуларының кемшілігі қарқынды қозғалу деп санайды. Мұндай жаттығуларды аптасына 2-3 рет жасаған жеткілікті. Егер қалыпты тыныс ырғағын ұстана отырып, демалыссыз 10-15 жаттығу жасаған қиын болса кардиожаттығу залына, не аэробикаға жазылған дұрыс.

Кардиожаттығу залы

Жүгіру жолағында немесе сол сияқты кез-келген кардиожаттықтыруда тамыр соғысын бақылау оңай, яғни арықтау да қол жетімді. Онымен қоса, жүгіру де міндетті емес, кейде тіпті қауіпті де – тізе буындарына күш түседі. Пайдалысы – бірқалыпты тез жүру. Жүйелі түрде арықтау үшін, күшті түсіруді біртіндеп ұлғайту керек (жылдамдығын, қарқындылығын арттыру, өрлеу бұрышын өзгерту), ал жаттығу құрылғысын уақыт арасында ауыстырып тұрған жөн. Ағза уақыт өте келе бірқалыпты күш түсіруге үйреніп алып, май кетіруді тоқтатады. Сол себепті оны әрдайым таң қалдыртып отыру керек. Бүгін степпер. Ертең жүгіру жолағы. Одан кейін тіпті топтық веложаттығуларға да көшсең болады.

Маманның кеңесіне сүйенсек, жәй ғана педальдарды айналдырғаннан гөрі топтық веложаттығулар тиімдірек. Бұл жерде сен толық қырық минут өткізесің. Сонымен қатар азарт пайда болады. Ал жаттықтырушы тыныс ырғағын қадағалап, бәрі тек пайдалы болуына ықпал жасайды.

Үлкен теннис

Теннисте (басқа да спорт түрлері сияқты) тамыр соғысын қадағалау қиын, сәйкесінше аэробтық зонаға түсетін күшті де бақылау қиынға соғады. Сол себепті бұл спорт түрін арықтаудың бірден-бір құралы ретінде қарастыруға болмайды. Қызықты ойын барысында калориялар байқаламай таралады, бұдан бұлшық еттер қатайып, жинақтала бастайды. Бірақ бұл ұзақ жаттығулар мен қарқынды қимыл-қозғалыстың арқасында іске асады. Жаңадан үйреніп жүргендерде басты күш соққыларға жұмсалады. Май кетіру жұмысы жолақта бірқалыпты жүрудегідей кең көлемде іске аспайды. Теннистің мақсаты басқа. Қанағаттану, мысалы.

Шарапова мен Уильямстей болу үшін әрине тенниспен жастайыңнан айналысу керексің. Онда да күніне бірнеше сағаттан.

Йога және керілуге арналған жаттығулар

Философиясынан басқа, йога – денені керілтуге ықпал етеді және жеңіл күш түсіретін арнайы жаттығулардан тұрады. Ішкі май қыртыстарын кетіретін арнайы позалар бар, алайда бұл артық салмақтан арылтатын оңай жол емес. Ең қиыны сол позаларға тұру емес па? Егер йогамен айналысуды жаңа бастап жүрсең, жаттығу залынан кейін немесе қарқынды қимыл-қозғалыс, денеге күш түсіруден кейін өте пайдалы. Ол сүт қышқылын тез «айдауға» ықпал етеді, ал бұл күш түскен бұлшық еттердің тез қалпына келуіне көмектеседі. Стрейч-жаттығулардың ең үлкен артықшылығы – әр бұлшық етті керілтуге мүмкіндігі бар. Нәтижесінде сен өзіңді тартымды, әрі сымбатты сезінесің. Майларды кетіруге арналған кардиожаттығулар және бұлшық еттерді қалыпқа келтіретін жеңіл күш түсіру жаттығулары, бәрі бірге аз уақыт арасында идеал фигураға жеткізетін бірден-бір жол.

Жүзу

Суда арықтауға әлбетте болады. Біріншіден, жүзу әр адам баласына өте пайдалы. Сонымен қатар су толқындарымен қимылдау жеңіл, ал көп қимыл жасаған сайын жақсы нәтижелерге қол жеткіземіз. Жүзу кезінде дененің барлық бұлшық еттері қозғалысқа түседі. Алайда бассейннің бір басынан екінші басына баяулап жүзе беруден ештеме шықпайды. Арықтау үшін, аптасына 2-3 реттен, бір сағаттай шапшаң жүзумен айналысу керек.

Жүзуден жалыққанда аквааэробикаға көшкен дұрыс. Бәрі бұрынғыдай болады, бірақ одан да қызығырақ. Ішкі бұлшық еттерді қатайтумен қатар, біраз уақыттан кейін артық салмақтардың кеткінен де байқауға болады.

Пайдалы кеңестер:

1.    Күнде жаттыққан ағзаға күш түсіреді. Алайда аптасына екі реттен аз жаттығу да көп нәтиже бермейді. Тиімді нұсқа – аптасына 3-4 рет жарты сағат жаттығу. Кардиожаттығу басым болғаны дұрыс, ал күш түсіру жаттығулары қосымша жүрсе тіптен жақсы.

2.    Жаттығуларды алмастырып отыру қажет. Әйтпегенде ағза бірқалыпты жаттығуларға үйреніп, калорияларды кетіруді тоқтатады.

3.    Жаттығуларды ләзаттана жасау керек. Ағзаны қинағаны үшін ол да кек қайтаруы мүмкін. Калорияларды кетірмей, керісінше салмақ қайта қосыла беретін кездер болады. Сол себепті тек денені ғана ойламай, жанның қалауын да тыңдаған жөн. Жаңашылдықтан қорықпа. Бәлкім тың жаттығулардан өзіңе қызықтырағын табасың.

4.    Сан – әркез сапаны білдірмейтінін ескер. Тым көп денеге күш түсіру — кейде қауіпті де. Салмаққа түсетін күшті біртіндеп көтеру керек. Бастапқы үш апта – үйрену кезеңі. Әр жаттығу күнінен кейін 5 минуттан қосып отыр.

5.    Арықтау принципі де адамның конституциясына байланысты. Егер табиғатыңнан сен бас жақтан аяқ жаққа қарай арықтайтын болсаң, бөксе майлары ең соңғы кететінін ескер. Уақытты жылдамдатудың қажеті жоқ.

 

Дайындаған: АқЗере

Әдемі аяқ әр әйелдің арманы

Денеге тырысып тұратын киімдер мен өкшесі биік аяқ киімдер. Бұлардың салдарынан аяғымыз «көңілсіз ән» салады-ақ. Демек өзіміз балтырымыздың ісініп, шаршап-шалдығуына себепкер боламыз.
Аяғымыздың аяқ алысы денсаулығымыздың қай деңгейде екенін айғақтайды. Неліктен аяқ ағзаның басты барометрі саналады? Өйткені ағзаға артылған күшті аяқ атқарады. Адам баласы күніне 6000-8000 қадам жасайды.
Аяғың ісінге тамырлар одырайып кетеді. Аяқта сезілген ауыртпалықтың салдарынан зат алмасу процесі, жүйке жүйесінің қызметі бұзылады.
Қауіпті саналатын қант диабеті аяқтың жиі ісінуінен болады. Оған қандағы қант мөлшерінің ұлғаю себеп болады екен. Алғы белгілері аяқтың қақсауы, құрысып тысыруы, әлсіздік, терінің құрғап кетуі.
Нерв жүйесінің тозуынан аяқ ісініп-қабынып, құрғап, тітіркеніп, қабыршықтанып түлеп, қышиды. Кейбіреулер түн баласы ұйқы да көрмей қиналады.
Бұндай жағдайға түспеу үшін-денеге күш түсіретін ауыр жұмыстан барынша қашқақпау керек. Есіңде болсын, орындықта отырғанда аяғыңды бір-біріне айқастырма (аяқтың үстіне аяғыңды қойма), тым төмен орындыққа отырма, гормоналды кантрацептивті ішпе. Ыстық монша, сауна, ашық аспанда күнге қыздырынудан сақтан. Аяқ киімінің өкшесі 6 см-ден биік болмасын. Массажға әсіресе, антицеллюлитке қарсы сылаудан аулақ бол.
Дұрыс уақытылы тамақтан. Көкөніс пен жемісті көп жеңіз. Әлбетте толысуыңа жол берме. Артық салмақ көптеген індеттің бастамасы деп есептелінеді. Әркез қимылдау тырысыңыз, жаяу жүр. Мүмкіндігінің болса аэробика, фитнеспен айланыс, әсіресе суға түс, бір мезгіл велосипед тебуді дағдыға айналдырыңыз. Кешқұрым аяқты салқын сумен жуыңыз.

Дайындаған: LOLA. (бұрынғы arshat.kz/arular сайтынан)